Basic economy: inflation, the budget and banking, in one liners

uttirno · August 20, 2026, 3:43pm

50 one liner facts, four reference tables and a set of exam tricks, in Assamese and English. Every one of them was checked against an official source on 20 Aug 2026, and anything we could not verify was left out rather than guessed.

Economy is one question in a hundred and fifty, which sounds like a reason to skip it until you notice how narrow the ground is. The Reserve Bank, the budget documents, the deficits and GST are the whole syllabus, and every one of those is defined in a document the Government publishes. Below is what those documents actually say, not what a guidebook remembers them saying.

অৰ্থনীতিৰ পৰা প্ৰশ্ন কম আহে, কিন্তু পঢ়িব লগা বিষয়ো কম। ৰিজাৰ্ভ বেংক, বাজেটৰ দস্তাবেজ, ঘাটি আৰু জি.এছ.টি. মিলিয়েই গোটেই পাঠ্যক্ৰম।

The Reserve Bank: what it is

The Reserve Bank of India was established on 1 Apr 1935 in accordance with the provisions of the Reserve Bank of India Act, 1934.

ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক ১ এপ্ৰিল ১৯৩৫ তাৰিখে ১৯৩৪ চনৰ ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক আইনৰ বিধান অনুসৰি স্থাপন কৰা হয়।
The Central Office was initially established in Kolkata but was permanently moved to Mumbai in 1937, and it is where the Governor sits and where policies are formulated.

মুখ্য কাৰ্যালয় প্ৰথমে কলিকতাত স্থাপন কৰা হৈছিল, কিন্তু ১৯৩৭ চনত ইয়াক স্থায়ীভাৱে মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, আৰু গৱৰ্ণৰ তাতেই বহে আৰু তাতেই নীতি প্ৰণয়ন হয়।
Though originally privately owned, the Reserve Bank has been fully owned by the Government of India since nationalisation in 1949.

প্ৰথমে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন হ’লেও, ১৯৪৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণৰ পিছৰ পৰা ৰিজাৰ্ভ বেংক সম্পূৰ্ণৰূপে ভাৰত চৰকাৰৰ মালিকানাধীন।
The Bank began by taking over the functions of the Controller of Currency from the Government and the management of Government accounts and public debt from the Imperial Bank of India.

বেংকখনে চৰকাৰৰ পৰা মুদ্ৰা নিয়ন্ত্ৰকৰ দায়িত্ব আৰু ইম্পেৰিয়েল বেংক অৱ ইণ্ডিয়াৰ পৰা চৰকাৰী হিচাপ আৰু ৰাজহুৱা ঋণৰ পৰিচালনা নিজৰ হাতত লৈ কাম আৰম্ভ কৰিছিল।
The Preamble describes the Bank’s basic function as to regulate the issue of Bank notes and keep reserves with a view to securing monetary stability in India, and to maintain price stability while keeping in mind the objective of growth.

প্ৰস্তাৱনাই বেংকৰ মূল কাম বুলি কৈছে বেংক নোটৰ প্ৰচলন নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু ভাৰতত মুদ্ৰাগত স্থিৰতা নিশ্চিত কৰিবলৈ সঞ্চয় ৰখা, আৰু বৃদ্ধিৰ লক্ষ্য মনত ৰাখি মূল্যৰ স্থিৰতা বজাই ৰখা।
The Reserve Bank’s main functions are monetary authority, regulator and supervisor of the financial system, manager of foreign exchange, issuer of currency, a developmental role, and regulator and supervisor of payment and settlement systems.

ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ মুখ্য কামবোৰ হ’ল মুদ্ৰানীতিৰ কৰ্তৃপক্ষ, বিত্তীয় ব্যৱস্থাৰ নিয়ন্ত্ৰক আৰু তত্ত্বাৱধায়ক, বিদেশী মুদ্ৰাৰ পৰিচালক, মুদ্ৰা প্ৰচলনকাৰী, উন্নয়নমূলক ভূমিকা, আৰু পৰিশোধ আৰু নিষ্পত্তি ব্যৱস্থাৰ নিয়ন্ত্ৰক।
Its related functions are banker to the Government, performing the merchant banking function for the central and state governments, and banker to banks, maintaining the banking accounts of all scheduled banks.

ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় কামবোৰ হ’ল চৰকাৰৰ বেংকাৰ, য’ত ই কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক চৰকাৰৰ বাবে মাৰ্চেণ্ট বেংকিঙৰ কাম কৰে, আৰু বেংকৰ বেংকাৰ, য’ত ই সকলো অনুসূচীভুক্ত বেংকৰ বেংক হিচাপ ৰাখে।

How the Reserve Bank is governed

The Reserve Bank’s affairs are governed by a central board of directors appointed by the Government of India, for a period of four years.

ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ কাম-কাজ ভাৰত চৰকাৰে নিযুক্তি দিয়া কেন্দ্ৰীয় সঞ্চালক পৰিষদে পৰিচালনা কৰে, আৰু কাৰ্যকাল চাৰি বছৰ।
The full time official directors are the Governor and not more than four Deputy Governors.

পূৰ্ণকালীন চৰকাৰী সঞ্চালক হ’ল গৱৰ্ণৰ আৰু চাৰিজনতকৈ অধিক নহোৱাকৈ ডেপুটি গৱৰ্ণৰ।
The non-official directors are ten Directors from various fields and two government officials nominated by Government, plus four Directors, one each from the four local boards.

বেচৰকাৰী সঞ্চালক হ’ল চৰকাৰে মনোনীত কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ দহজন সঞ্চালক আৰু দুজন চৰকাৰী বিষয়া, লগতে চাৰিখন স্থানীয় পৰিষদৰ পৰা এজনকৈ চাৰিজন সঞ্চালক।

The four local boards are constituted for the Western, Eastern, Northern and Southern Areas, consist of five members each appointed by the Central Government, and hold office for four years.

চাৰিখন স্থানীয় পৰিষদ পশ্চিম, পূব, উত্তৰ আৰু দক্ষিণ অঞ্চলৰ বাবে গঠন কৰা হয়, প্ৰতিখনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে নিযুক্ত পাঁচজনকৈ সদস্য থাকে, আৰু কাৰ্যকাল চাৰি বছৰ।

The Board for Financial Supervision was constituted in November 1994 as a committee of the Central Board, and it exercises integrated supervision over commercial banks, financial institutions and non-banking financial intermediaries.

১৯৯৪ চনৰ নৱেম্বৰত কেন্দ্ৰীয় পৰিষদৰ এখন সমিতি হিচাপে বিত্তীয় তত্ত্বাৱধান পৰিষদ গঠন কৰা হয়, আৰু ই বাণিজ্যিক বেংক, বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান আৰু বেংক-বহিৰ্ভূত বিত্তীয় মধ্যস্থতাকাৰীৰ ওপৰত সমন্বিত তত্ত্বাৱধান চলায়।

Monetary policy and the rates exams ask about

In May 2016 the RBI Act, 1934 was amended to provide a statutory basis for the flexible inflation targeting framework.

২০১৬ চনৰ মে’ মাহত ১৯৩৪ চনৰ ৰিজাৰ্ভ বেংক আইন সংশোধন কৰি নমনীয় মুদ্ৰাস্ফীতি লক্ষ্য কাঠামোক আইনী ভিত্তি দিয়া হয়।

Under Section 45ZA, the Central Government, in consultation with the RBI, determines the inflation target in terms of the Consumer Price Index once in five years and notifies it in the Official Gazette.

৪৫ZA ধাৰাৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি পাঁচ বছৰত এবাৰকৈ উপভোক্তা মূল্য সূচকাংকৰ ভিত্তিত মুদ্ৰাস্ফীতিৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু ৰাজপত্ৰত অধিসূচিত কৰে।

On 5 Aug 2016 the Central Government notified 4 per cent CPI inflation as the target, with an upper tolerance limit of 6 per cent and a lower tolerance limit of 2 per cent.

৫ আগষ্ট ২০১৬ তাৰিখে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে উপভোক্তা মূল্য সূচকাংকৰ শতকৰা ৪ ভাগ মুদ্ৰাস্ফীতিক লক্ষ্য হিচাপে অধিসূচিত কৰে, যাৰ ওপৰ সহনশীল সীমা শতকৰা ৬ আৰু তলৰ সীমা শতকৰা ২।

The target and the band were retained on 31 Mar 2021 for the five years to 31 Mar 2026, and retained again on 25 Mar 2026 for the five years from 1 Apr 2026 to 31 Mar 2031.

লক্ষ্য আৰু সহনশীল সীমা ৩১ মাৰ্চ ২০২১ তাৰিখে ২০২৬ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে পাঁচ বছৰৰ বাবে আৰু ২৫ মাৰ্চ ২০২৬ তাৰিখে ১ এপ্ৰিল ২০২৬ৰ পৰা ৩১ মাৰ্চ ২০৩১লৈকে পুনৰ বহাল ৰখা হয়।

Section 45ZB provides for a six member Monetary Policy Committee to determine the policy rate required to achieve the inflation target; the first MPC was constituted on 29 Sep 2016.

৪৫ZB ধাৰাই মুদ্ৰাস্ফীতিৰ লক্ষ্য পূৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নীতিগত হাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ছয়জনীয়া মুদ্ৰানীতি সমিতিৰ ব্যৱস্থা কৰে; প্ৰথম সমিতিখন ২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে গঠন হয়।

The MPC is chaired ex officio by the Governor, with the Deputy Governor in charge of monetary policy and one officer nominated by the Central Board as the other two ex officio members, and three external members who hold office for four years.

মুদ্ৰানীতি সমিতিৰ পদাধিকাৰ বলে সভাপতি গৱৰ্ণৰ, আন দুজন পদাধিকাৰী সদস্য হ’ল মুদ্ৰানীতিৰ দায়িত্বত থকা ডেপুটি গৱৰ্ণৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় পৰিষদে মনোনীত এজন বিষয়া, আৰু তিনিজন বাহ্যিক সদস্য থাকে যাৰ কাৰ্যকাল চাৰি বছৰ।

The MPC must meet at least four times a year, its quorum is four members, each member has one vote, and in the event of a tie the Governor has a second or casting vote.

মুদ্ৰানীতি সমিতিয়ে বছৰত অন্ততঃ চাৰিবাৰ বহিব লাগে, ইয়াৰ কোৰাম চাৰিজন সদস্য, প্ৰতিজন সদস্যৰ এটাকৈ ভোট, আৰু ভোট সমান হ’লে গৱৰ্ণৰৰ এটা নিৰ্ণায়ক ভোট থাকে।

The repo rate is the interest rate at which the Reserve Bank provides liquidity under the liquidity adjustment facility against the collateral of government and other approved securities.

ৰেপো হাৰ হৈছে সেই সুতৰ হাৰ য’ত ৰিজাৰ্ভ বেংকে চৰকাৰী আৰু অন্যান্য অনুমোদিত জামানতৰ বিনিময়ত তাৰল্য সমন্বয় সুবিধাৰ অধীনত ধন যোগান ধৰে।

The Standing Deposit Facility rate is placed 25 basis points below the policy repo rate and the Marginal Standing Facility rate 25 basis points above it, so the repo rate sits in the middle of the LAF corridor.

স্থায়ী জমা সুবিধাৰ হাৰ নীতিগত ৰেপো হাৰতকৈ ২৫ বেছিছ পইণ্ট তলত আৰু প্ৰান্তিক স্থায়ী সুবিধাৰ হাৰ ২৫ বেছিছ পইণ্ট ওপৰত ৰখা হয়, সেয়ে ৰেপো হাৰ তাৰল্য সমন্বয় সুবিধাৰ পৰিসৰৰ মাজত থাকে।

The Bank Rate is the rate at which the Reserve Bank is ready to buy or rediscount bills of exchange; it is published under Section 49 of the RBI Act, 1934 and is aligned with the MSF rate.

বেংক হাৰ হৈছে সেই হাৰ য’ত ৰিজাৰ্ভ বেংকে বিনিময় বিল কিনিবলৈ বা পুনৰ বাট্টা কৰিবলৈ সাজু থাকে; ইয়াক ১৯৩৪ চনৰ ৰিজাৰ্ভ বেংক আইনৰ ৪৯ ধাৰাৰ অধীনত প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু ই প্ৰান্তিক স্থায়ী সুবিধাৰ হাৰৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ।

The Cash Reserve Ratio is the average daily balance a bank must keep with the Reserve Bank as a percentage of its net demand and time liabilities, and the Statutory Liquidity Ratio is the share of those liabilities a bank must hold in India, typically in unencumbered government securities, cash and gold.

নগদ সঞ্চয় অনুপাত হৈছে বেংক এখনে নিজৰ নীট চাহিদা আৰু সময়ভিত্তিক দায়ৰ এক শতাংশ হিচাপে ৰিজাৰ্ভ বেংকত ৰাখিব লগা দৈনিক গড় ধন, আৰু বিধিবদ্ধ তাৰল্য অনুপাত হৈছে সেই দায়ৰ যিমান অংশ বেংকে ভাৰততে সাধাৰণতে দায়মুক্ত চৰকাৰী ঋণপত্ৰ, নগদ আৰু সোণত ৰাখিব লাগে।

A failure to maintain the inflation target occurs when average inflation is above the upper tolerance level for any three consecutive quarters, or below the lower tolerance level for any three consecutive quarters.

মুদ্ৰাস্ফীতিৰ লক্ষ্য পূৰণত ব্যৰ্থতা ধৰা হয় যেতিয়া একেৰাহে তিনিটা ত্ৰৈমাসিকত গড় মুদ্ৰাস্ফীতি ওপৰ সহনশীল সীমাৰ ওপৰত থাকে, বা একেৰাহে তিনিটা ত্ৰৈমাসিকত তলৰ সীমাতকৈ কম থাকে।

ASKED IN ADRE 2024

A continuous rise in the price level is called

মূল্যৰ স্তৰৰ ক্ৰমাগত বৃদ্ধিক কোৱা হয়

Official answer: inflation.

ADRE 2024, Grade III, Paper III (HSSLC level), Set A, question 52. This was the only economy question in the whole paper.

Currency, notes and coins

The Indian currency is the Indian Rupee, one rupee is 100 paise, and the symbol’s design resembles both the Devanagari letter for “ra” and the Latin capital R, with a double horizontal line at the top.

ভাৰতীয় মুদ্ৰা হৈছে ভাৰতীয় টকা, এক টকা মানে ১০০ পইচা, আৰু ইয়াৰ প্ৰতীকৰ নক্সা দেৱনাগৰী ‘ৰ’ আৰু লেটিন ডাঙৰ R দুয়োটাৰেই সাদৃশ্যপূৰ্ণ, ওপৰত দুডাল সমান্তৰাল ৰেখাৰে।

In terms of Section 22 of the RBI Act, the Reserve Bank has the sole right to issue banknotes in India.

ৰিজাৰ্ভ বেংক আইনৰ ২২ ধাৰা অনুসৰি ভাৰতত বেংক নোট প্ৰচলন কৰাৰ একক অধিকাৰ ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ।

Under Section 26, every banknote is legal tender at any place in India and is guaranteed by the Central Government, and one rupee notes issued by the Government of India are also legal tender.

২৬ ধাৰাৰ অধীনত প্ৰতিখন বেংক নোট ভাৰতৰ যিকোনো ঠাইত বৈধ মুদ্ৰা আৰু ইয়াৰ নিশ্চয়তা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে দিয়ে, আৰু ভাৰত চৰকাৰে প্ৰচলন কৰা এক টকীয়া নোটো বৈধ মুদ্ৰা।

In terms of Section 33, all banknotes issued by the Reserve Bank are backed by assets such as gold coin, gold bullion, foreign securities, rupee coin and rupee securities.

৩৩ ধাৰা অনুসৰি ৰিজাৰ্ভ বেংকে প্ৰচলন কৰা সকলো বেংক নোটৰ পিছফালে সোণৰ মুদ্ৰা, সোণৰ পাত, বিদেশী ঋণপত্ৰ, টকাৰ মুদ্ৰা আৰু টকাৰ ঋণপত্ৰৰ দৰে সম্পদ থাকে।

Coins are minted in four mints owned by SPMCIL, at Mumbai, Hyderabad, Kolkata and NOIDA, and are issued for circulation only through the Reserve Bank, in terms of Section 38.

মুদ্ৰা SPMCIL-ৰ মালিকানাধীন চাৰিটা টাকশালত, অৰ্থাৎ মুম্বাই, হায়দৰাবাদ, কলিকতা আৰু নয়ডাত নিৰ্মাণ কৰা হয়, আৰু ৩৮ ধাৰা অনুসৰি কেৱল ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ যোগেদিহে প্ৰচলনৰ বাবে জাৰি কৰা হয়।

A coin of one rupee or more is legal tender for any sum not exceeding one thousand rupees in a single transaction, and a fifty paise coin for any sum not exceeding ten rupees.

এক টকা বা তাতোধিক মূল্যৰ মুদ্ৰা এক লেনদেনত এক হাজাৰ টকালৈকে বৈধ মুদ্ৰা, আৰু পঞ্চাশ পইচাৰ মুদ্ৰা দহ টকালৈকে বৈধ মুদ্ৰা।

The first banknote issued by independent India was the one rupee note of 1949, which carried the Lion Capital of the Ashoka Pillar at Sarnath in the watermark window in place of the portrait of King George.

স্বাধীন ভাৰতে প্ৰচলন কৰা প্ৰথম বেংক নোট আছিল ১৯৪৯ চনৰ এক টকীয়া নোট, য’ত জলছাপৰ ঠাইত ৰজা জৰ্জৰ প্ৰতিকৃতিৰ সলনি সাৰনাথৰ অশোক স্তম্ভৰ সিংহ শীৰ্ষ আছিল।

In 1970 banknotes carrying the legend “Satyameva Jayate” were introduced for the first time, and in October 1987 the 500 rupee note was introduced with the portrait of Mahatma Gandhi.

১৯৭০ চনত ‘সত্যমেৱ জয়তে’ লিখা বেংক নোট প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰচলন কৰা হয়, আৰু ১৯৮৭ চনৰ অক্টোবৰত মহাত্মা গান্ধীৰ প্ৰতিকৃতিসহ ৫০০ টকীয়া নোট প্ৰচলন কৰা হয়।

The 500 and 1000 rupee banknotes of the Mahatma Gandhi series issued up to 8 Nov 2016 ceased to be legal tender with effect from the midnight of 8 Nov 2016.

৮ নৱেম্বৰ ২০১৬ লৈকে প্ৰচলন কৰা মহাত্মা গান্ধী শৃংখলাৰ ৫০০ আৰু ১০০০ টকীয়া নোট ৮ নৱেম্বৰ ২০১৬ৰ মাজনিশাৰ পৰা বৈধ মুদ্ৰা নোহোৱা হয়।

The Union Budget and its deficits

Three budget documents are mandated by the Constitution: the Annual Financial Statement by Article 112, the Demands for Grants by Article 113 and the Finance Bill by Article 110(a).

সংবিধানে তিনিখন বাজেট দস্তাবেজ বাধ্যতামূলক কৰিছে: ১১২ অনুচ্ছেদে বাৰ্ষিক বিত্তীয় বিবৰণী, ১১৩ অনুচ্ছেদে অনুদানৰ চাহিদা আৰু ১১০(ক) অনুচ্ছেদে বিত্ত বিধেয়ক।

The Annual Financial Statement shows receipts and disbursements under three parts: the Consolidated Fund of India, the Contingency Fund of India and the Public Account of India.

বাৰ্ষিক বিত্তীয় বিবৰণীয়ে তিনিটা অংশত আয় আৰু ব্যয় দেখুৱায়: ভাৰতৰ সংহত পুঁজি, ভাৰতৰ আকস্মিক পুঁজি আৰু ভাৰতৰ ৰাজহুৱা হিচাপ।

The Consolidated Fund of India draws its existence from Article 266, and no amount can be drawn from it without due authorization from Parliament.

ভাৰতৰ সংহত পুঁজিৰ অস্তিত্ব ২৬৬ অনুচ্ছেদৰ পৰা, আৰু সংসদৰ যথাযথ অনুমোদন অবিহনে ইয়াৰ পৰা এটকাও উলিয়াব নোৱাৰি।

Article 267 authorizes the Contingency Fund of India, an imprest placed at the disposal of the President for urgent unforeseen expenditure, and its corpus presently stands at 30,000 crore rupees.

২৬৭ অনুচ্ছেদে ভাৰতৰ আকস্মিক পুঁজিৰ অনুমোদন দিয়ে, যি হৈছে জৰুৰী অপ্ৰত্যাশিত ব্যয়ৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ হাতত থকা এক অগ্ৰিম ধন, আৰু ইয়াৰ পুঁজি বৰ্তমান ৩০,০০০ কোটি টকা।

A Finance Bill is presented under Article 110(1)(a), detailing the imposition, abolition, remission, alteration or regulation of taxes, and a Finance Bill is a Money Bill as defined under Article 110.

বিত্ত বিধেয়ক ১১০(১)(ক) অনুচ্ছেদৰ অধীনত উত্থাপন কৰা হয়, য’ত কৰ আৰোপ, ৰদ, ৰেহাই, সালসলনি বা নিয়ন্ত্ৰণৰ বিৱৰণ থাকে, আৰু ১১০ অনুচ্ছেদৰ সংজ্ঞা অনুসৰি বিত্ত বিধেয়ক এখন ধন বিধেয়ক।

The Fiscal Responsibility and Budget Management Act, 2003 mandates the fiscal policy statements, which set three year rolling targets for the fiscal deficit, the revenue deficit, the primary deficit, tax revenue, non-tax revenue and central government debt.

২০০৩ চনৰ ৰাজকোষীয় দায়বদ্ধতা আৰু বাজেট ব্যৱস্থাপনা আইনে ৰাজকোষীয় নীতি বিবৰণী বাধ্যতামূলক কৰে, য’ত ৰাজকোষীয় ঘাটি, ৰাজহ ঘাটি, প্ৰাথমিক ঘাটি, কৰ ৰাজহ, কৰ-বহিৰ্ভূত ৰাজহ আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ঋণৰ তিনি বছৰীয়া চলিত লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

GST in plain language

The GST amendment was passed by the Rajya Sabha on 3 Aug 2016 and the Lok Sabha on 8 Aug 2016, and was notified as the Constitution (101st Amendment) Act, 2016 on 8 Sep 2016.

জি.এছ.টি. সংশোধনী ৩ আগষ্ট ২০১৬ তাৰিখে ৰাজ্যসভাত আৰু ৮ আগষ্ট ২০১৬ তাৰিখে লোকসভাত গৃহীত হয়, আৰু ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে ইয়াক সংবিধান (১০১ সংশোধনী) আইন, ২০১৬ হিচাপে অধিসূচিত কৰা হয়।

GST was launched on 1 Jul 2017, after the first GST Council meeting in September 2016 and the passage of the CGST, IGST, UTGST and Compensation Cess Acts in April 2017.

১ জুলাই ২০১৭ তাৰিখে জি.এছ.টি. আৰম্ভ হয়, ২০১৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰথম জি.এছ.টি. পৰিষদৰ বৈঠক আৰু ২০১৭ চনৰ এপ্ৰিলত CGST, IGST, UTGST আৰু ক্ষতিপূৰণ চেছ আইনসমূহ গৃহীত হোৱাৰ পিছত।

Article 246A gives the Centre and the States concurrent jurisdiction to levy and collect GST.

২৪৬ক অনুচ্ছেদে কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যক জি.এছ.টি. আৰোপ আৰু সংগ্ৰহৰ যুগ্ম এখতিয়াৰ দিয়ে।

Article 269A lets the Centre levy and collect IGST on supplies in the course of inter-State trade or commerce, including imports.

২৬৯ক অনুচ্ছেদে আন্তঃৰাজ্যিক বাণিজ্যৰ যোগান আৰু আমদানিৰ ওপৰত IGST আৰোপ আৰু সংগ্ৰহৰ ক্ষমতা কেন্দ্ৰক দিয়ে।

The GST Council is constituted under Article 279A, with the Union Finance Minister as Chairperson, a Vice Chairperson chosen from among the State Ministers, and the Minister of State for Finance and every State’s Finance or Taxation Minister as members.

২৭৯ক অনুচ্ছেদৰ অধীনত জি.এছ.টি. পৰিষদ গঠন কৰা হয়, য’ত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী সভাপতি, ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসকলৰ মাজৰ পৰা এজন উপ-সভাপতি, আৰু কেন্দ্ৰীয় বিত্ত ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী আৰু প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ বিত্ত বা কৰ মন্ত্ৰী সদস্য।

In the GST Council the quorum is 50 per cent of the total members, a decision needs a 75 per cent majority, and the voting weight is two thirds for the States and one third for the Centre.

জি.এছ.টি. পৰিষদত কোৰাম মুঠ সদস্যৰ শতকৰা ৫০ ভাগ, সিদ্ধান্তৰ বাবে শতকৰা ৭৫ ভাগ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাগে, আৰু ভোটৰ গুৰুত্ব ৰাজ্যসমূহৰ দুই-তৃতীয়াংশ আৰু কেন্দ্ৰৰ এক-তৃতীয়াংশ।

The amendment inserted Article 366(26A), which defines a service as anything other than goods, while goods keep their pre-existing definition in Article 366(12).

সংশোধনীয়ে ৩৬৬(২৬ক) অনুচ্ছেদ সংযোজন কৰে, য’ত সেৱাক সামগ্ৰীৰ বাহিৰে আন সকলো বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে, আৰু সামগ্ৰীৰ সংজ্ঞা ৩৬৬(১২) অনুচ্ছেদত আগৰ দৰেই আছে।

Five petroleum products, namely crude oil, diesel, petrol, natural gas and aviation turbine fuel, stay outside GST until the GST Council decides the date from which GST will apply to them.

পাঁচটা পেট্ৰলিয়াম সামগ্ৰী, অৰ্থাৎ অশোধিত তেল, ডিজেল, পেট্ৰল, প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু বিমানৰ জ্বালানি, জি.এছ.টি.ৰ বাহিৰত থাকিব যেতিয়ালৈকে জি.এছ.টি. পৰিষদে ইয়াৰ ওপৰত জি.এছ.টি. প্ৰযোজ্য হোৱাৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণ নকৰে।

The planning legacy

The Planning Commission was set up on 15 Mar 1950 through a Cabinet Resolution.

১৫ মাৰ্চ ১৯৫০ তাৰিখে এক কেবিনেট প্ৰস্তাৱৰ যোগেদি পৰিকল্পনা আয়োগ স্থাপন কৰা হৈছিল।

NITI Aayog was created by a Cabinet Secretariat Resolution dated 1 Jan 2015, nearly 65 years after the Planning Commission was set up.

পৰিকল্পনা আয়োগ স্থাপনৰ প্ৰায় ৬৫ বছৰ পিছত ১ জানুৱাৰী ২০১৫ তাৰিখৰ কেবিনেট সচিবালয়ৰ প্ৰস্তাৱেৰে নীতি আয়োগ গঠন কৰা হয়।

NITI Aayog has the Prime Minister of India as its Chairperson and a Governing Council comprising the Chief Ministers of all the States and the Lieutenant Governors of Union Territories.

নীতি আয়োগৰ সভাপতি ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী, আৰু ইয়াৰ পৰিচালনা পৰিষদত সকলো ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ উপৰাজ্যপালসকল থাকে।

The institutions table

Body	Founded	Where it sits	What it does now
Reserve Bank of India	1 Apr 1935, under the RBI Act, 1934	Central Office at Mumbai since 1937; offices at 34 locations	Monetary authority, issuer of currency, banker to the Government and to banks
Central Board of the RBI	Constituted under the RBI Act	With the Governor at the Central Office	General superintendence and direction of the Bank’s affairs
Local Boards of the RBI	Four, one per area	Western, Eastern, Northern and Southern Areas	Advise the Central Board on local matters; five members each, four year terms
Board for Financial Supervision	November 1994	A committee of the RBI Central Board	Integrated supervision of banks, financial institutions and non-banking intermediaries
Monetary Policy Committee	First constituted 29 Sep 2016, under Section 45ZB	Assisted by the RBI Monetary Policy Department	Six members; determines the policy repo rate; meets at least four times a year
Deposit Insurance and Credit Guarantee Corporation	Under the DICGC Act, 1961	A fully owned RBI subsidiary	Deposit insurance
SPMCIL mints	Four mints owned by SPMCIL	Mumbai, Hyderabad, Kolkata and NOIDA	Mint coins, which reach circulation only through the RBI
Planning Commission	15 Mar 1950, by Cabinet Resolution	New Delhi	Superseded; the 2015 resolution replaced it
NITI Aayog	Cabinet Secretariat Resolution of 1 Jan 2015	New Delhi	Prime Minister as Chairperson; Governing Council of all Chief Ministers and Lt Governors
GST Council	Constituted under Article 279A	Chaired by the Union Finance Minister	Recommends everything relating to GST, including laws, rules and rates

The GST structure table

Exams ask about the structure of GST far more often than about a particular percentage, and the structure is fixed in the Constitution. Rates are decided by the GST Council and change, so check the current rate schedule on the official portal rather than trusting any list, including ours.

Element	Constitutional basis	What it means
CGST and SGST	Article 246A	Concurrent jurisdiction: the Centre and the State each levy and collect GST on the same intra-State supply
IGST	Article 269A	The Centre alone levies and collects it on inter-State supplies, imports included
UTGST	UTGST Act, passed April 2017	The Union Territory counterpart of SGST
Compensation Cess	Compensation Cess Act, passed April 2017	Funded compensation to the States for revenue loss, for five years
GST Council	Article 279A	Union Finance Minister chairs; quorum 50 per cent; decisions need a 75 per cent majority; States carry two thirds of the vote weight and the Centre one third
Definition of service	Article 366(26A)	Anything other than goods, inserted by the 101st Amendment
Outside GST for now	GST Council to notify the date	Crude oil, diesel, petrol, natural gas and aviation turbine fuel
Rate slabs	Recommended by the GST Council	Not listed here: rates are revised by Council decision, so read the live rate schedule at cbic-gst.gov.in before an exam

The deficit table

Term	Official definition	Where it is defined
Revenue deficit	The excess of the Government’s revenue expenditure over its revenue receipts	Key to the Budget Documents, Receipt Budget section
Gross fiscal deficit	Total expenditure by way of revenue, capital and loans net of repayments, minus revenue receipts and those capital receipts that are not borrowings	Key to the Budget Documents, Receipt Budget section
Primary deficit	Fiscal deficit reduced by the interest payments	Key to the Budget Documents, Receipt Budget section
Revenue Budget	Revenue receipts, both tax and non-tax, plus revenue expenditure, which does not create assets	Key to the Budget Documents, Annual Financial Statement section
Capital Budget	Capital receipts, which include market loans and borrowings through Treasury Bills, and capital payments	Key to the Budget Documents, Annual Financial Statement section
Rolling targets	Three year targets for fiscal deficit, revenue deficit, primary deficit, tax revenue, non-tax revenue and central government debt	FRBM Act, 2003, fiscal policy statements

Tips and tricks

TIP

1. 45ZA is the Aim, 45ZB is the Body. Section 45ZA is where the Government sets the inflation aim, four per cent. Section 45ZB is where the six member body, the Monetary Policy Committee, comes from. A and B in alphabetical order, aim before body: that is the whole of monetary policy law that an objective paper will ask you.

৪৫ZA মানে লক্ষ্য (শতকৰা ৪ ভাগ মুদ্ৰাস্ফীতি), ৪৫ZB মানে সমিতি (ছয়জনীয়া মুদ্ৰানীতি সমিতি)।

TIP

2. Four plus or minus two, and six in the room. The inflation target is 4 per cent with a band of 2 to 6 per cent, and the committee that chases it has 6 members and must meet at least 4 times a year. Four, six, four, six. Every number in the framework is one of those two.

লক্ষ্য শতকৰা ৪, সীমা ২ৰ পৰা ৬, সমিতিত ৬ জন সদস্য, বছৰত অন্ততঃ ৪ বাৰ বৈঠক।

TIP

3. The corridor is a sandwich. MSF on top at 25 basis points above the repo rate, repo in the middle, SDF at the bottom at 25 basis points below. If a question asks which rate is the ceiling of the LAF corridor, the answer is the marginal standing facility; the floor is the standing deposit facility.

TIP

4. The budget articles run 110, 112, 113, then 266 and 267. 110 is the Money Bill and the Finance Bill, 112 the Annual Financial Statement, 113 the Demands for Grants, 266 the Consolidated Fund and the Public Account, 267 the Contingency Fund. Notice that 266 and 267 sit next to each other in the same order as the funds do in the exam: Consolidated first, Contingency second.

১১০ ধন বিধেয়ক, ১১২ বাৰ্ষিক বিত্তীয় বিবৰণী, ১১৩ অনুদানৰ চাহিদা, ২৬৬ সংহত পুঁজি, ২৬৭ আকস্মিক পুঁজি।

TIP

5. All three GST articles end in A. 246A for the concurrent power, 269A for IGST, 279A for the Council. If an option offers you a GST article without an A, it is wrong before you have read the rest of it.

জি.এছ.টি.ৰ তিনিটা অনুচ্ছেদৰ শেষতে ক আছে: ২৪৬ক, ২৬৯ক, ২৭৯ক।

TRAP

6. Never answer a GST rate question from memory. The Council revises rates, and a rate that was right in a coaching book two years ago can be a wrong answer today. Structure questions, the ones about which Article, who chairs the Council, or what percentage majority a decision needs, do not change. Spend your revision time there.

জি.এছ.টি.ৰ হাৰৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ মুখস্থৰে নিদিব, কাৰণ পৰিষদে হাৰ সলনি কৰে। গাঁথনিৰ প্ৰশ্নবোৰহে স্থিৰ।

Commonly confused

This	Not this	The difference
RBI established 1935	RBI nationalised 1949	Two different dates for two different events. It was set up in 1935 as a shareholders’ bank and only became fully Government owned in 1949.
Repo rate	Bank Rate	The repo rate is the LAF lending rate against collateral. The Bank Rate is the rate for buying or rediscounting bills, published under Section 49, and it acts as the penal rate for reserve shortfalls.
Cash Reserve Ratio	Statutory Liquidity Ratio	CRR is cash kept with the Reserve Bank. SLR is assets kept by the bank itself, typically in government securities, cash and gold.
Consolidated Fund, Article 266	Contingency Fund, Article 267	Nothing leaves the Consolidated Fund without Parliament. The Contingency Fund is an imprest with the President for unforeseen expenditure, later recouped.
Revenue deficit	Fiscal deficit	Revenue deficit compares only revenue expenditure with revenue receipts. Fiscal deficit takes total expenditure against all receipts that are not borrowings.
Notes, issued by the RBI	Coins, minted by the Government	Section 22 gives the RBI the sole right to issue banknotes. Coins are minted at the four SPMCIL mints, and the RBI only puts them into circulation.

Sources

Every fact and every table cell on this page was checked on 20 Aug 2026 against these official sources:

Reserve Bank of India, About Us, for the establishment, the Preamble, the Central Board, the local boards, the Board for Financial Supervision, the legal framework, the main functions, the offices and the subsidiaries: rbi.org.in, About Us
Reserve Bank of India, RBI History, for the Controller of Currency, the Imperial Bank of India and the Bank’s role for Burma and Pakistan: rbi.org.in, brief history
Reserve Bank of India, Monetary Policy Overview, for the 2016 amendment, Sections 45ZA and 45ZB, the inflation target and its reviews, the Monetary Policy Committee, and the definitions of the repo rate, the SDF, the MSF, the LAF corridor, the Bank Rate, the CRR and the SLR: rbi.org.in, monetary policy overview
Reserve Bank of India, Frequently Asked Questions on Indian Currency, updated as on 15 Apr 2025, for the rupee symbol, Sections 22, 24, 25, 26, 33 and 38, the four mints, legal tender limits for coins, currency chests and the history of the notes: rbi.org.in, Indian Currency FAQ (PDF)
Ministry of Finance, Budget Division, Key to the Budget Documents 2026-2027, for Articles 112, 113 and 110, the three funds, the FRBM statements and the definitions of the revenue, fiscal and primary deficits: indiabudget.gov.in, Key to the Budget Documents (PDF)
Central Board of Indirect Taxes and Customs, GST: An Update, for the passage and notification of the Constitution (101st Amendment) Act, 2016, the GST timeline, Articles 246A, 269A, 279A and 366(26A), the GST Council’s composition and voting, and the five petroleum products: cbic-gst.gov.in, GST An Update (PDF), with the live rate schedule at cbic-gst.gov.in, GST rates
NITI Aayog, Cabinet Secretariat Resolution dated 1 Jan 2015, for the date the Planning Commission was set up and the composition of NITI Aayog: niti.gov.in, Cabinet Secretariat Resolution (PDF)
Previous year questions and their official answers: ADRE 2024, Grade III, Paper III (HSSLC level), Set A, held 15 Sep 2024, checked against the Commission’s final answer key: paper and final key
Dropped as unverifiable on 20 Aug 2026, and therefore not on this page: the year ranges and the guiding models of the individual Five Year Plans, the year the last Five Year Plan ended, the nationalisation of fourteen banks in 1969 and six more in 1980, the founding year of the State Bank of India, the current repo rate and the current GST rate slabs. The Planning Commission’s own archive is no longer served on any live government domain, and the rate numbers change too often to publish as facts, so we left all of them out rather than guess.

Facts on this page were checked on 20 Aug 2026 against the sources listed. Official pages are updated without notice, so the official source always wins over anything written here. Uttirno is an independent preparation platform and is not affiliated with any government body.

Try the real thing

One question from a paper that was actually set, with the answer taken from the Commission’s own final key.

A continuous rise in the price level is called

stagflation
deflation
hyperinflation
inflation

0 voters

মূল্যৰ স্তৰৰ ক্ৰমাগত বৃদ্ধিক কোৱা হয়

The answer, and why

D. inflation

Source: ADRE 2024, Paper-III (HSSLC level), question 52.

For this chapter

The poll above is a real previous year question on this chapter. Answer it before you leave the page.

More in Indian Economy

Every Indian Economy chapter

Exams whose plan lists this chapter

Papers that test it

The guides it serves

Question types on this chapter

One liners
MCQ practice
Fill in the blank: not written yet
Match the following: not written yet
Descriptive answers: not written yet